อุบาสกผู้ติดตามศึกษาวงจรชีวิตเรื่อง ปฏิจจสมุปปบาท มาเป็นเวลานาน ได้ตั้งคำถามว่า คำว่า ภพ นั้นหมายความว่า อย่างไร

       จึงตอบอุบาสกไปว่า คำว่า ภพ เป็นภาษาบาลี แปลตรงตัว ว่า ความมี ความเป็น

       ภพ เป็นความรู้สึกชนิดหนึ่งที่เกิดขึ้นกับจิต โดยมีเหตุปัจจัยสืบเนื่องต่อมาจาก เวทนา ความรู้สึก ชอบ ชัง  ตัณหา หากชอบก็ดึงเข้ามา หากเกลียดก็ผลักออกไป อุปาทาน เน้นย้ำ ความรู้สึกชอบชัง ที่จะต้องดึงและผลักนั้น วนไปเวียนมา ครั้งแล้วครั้งเล่า และต่อจากนั้น ก็เป็นความรู้สึกว่า ถ้าเป็นอย่างนั้น ถ้าเป็นอย่างนี้ ก็จะดี หรือจะไม่ดี น่าพอใจหรือไม่น่าพอใจ คิดแล้วคิดอีกจนใจจมอยู่กับความรู้สึกอย่างนั้นไม่ถอนไปไหน

       ความรู้สึกที่จมดิ่งแช่อยู่ในเรื่องนั้นๆอย่างไม่ถอนออก มีสามลักษณะ

       1. กามภพ ความชอบใจหรือติดใจในกาม อันหมายถึง รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และความคิดฝันรัญจวนจินตนาการ หากจิตใจฝักใฝ่ วนเวียน จมดิ่งอยู่กับสิ่งเหล่านี้เรียกว่า ตกอยู่ในกามภพ จะสังเกตได้ตรงจุดใดๆก็ตามอันเป็นที่ตั้งแห่งความ ติดอกติดใจ ก็จัดเข้าในกามทั้งหมด ไม่ว่าหยาบหรือละเอียด เช่นบางคนดื่มสุราจนติดฝังแน่นหยุดไม่ได้ จนตายจาก เพราะติดใจในรสชาติ ในบรรยากาศ หรือบรรดายาเสพติดทั้งหลาย ก็จัดอยู่ในกามภพด้วย บางคนติดการพนันเสียจนหยุด ไม่ได้เพลิดเพลิน โหยหา ก็จัดเป็นกามภพอย่างหนึ่ง

       2. รูปภพ  สนใจเพลิดเพลินอยู่ในสิ่งที่สามารถ รับรู้ได้ ทางตา หู จมูก ลิ้น กายและส่งผลเป็นความพอใจ ก็มีทั้งหยาบ ทั้งละเอียด เช่น คนที่ชอบเลี้ยงปลา เลี้ยงนกเขา สะสมถ้วยชาม แก้ว ไม้กอล์ฟ นาฬิกาเก่าๆ พระเครื่อง รถเก่า ตู้ไม้สัก ลายต่างๆ ที่ทำให้ติดอกติดใจ เสียเงินเสียเวลาให้กับสิ่งนั้นๆเป็นคืนเป็นวันเป็นปี ไม่รู้สึกเบื่อ ยิ่งมีมากยิ่งเพลิน จัดเข้าในรูปภพ

       3. อรูปภพ มีทั้งหยาบและละเอียด ชนิดหยาบ เช่นชื่อเสียง เกียรติยศ ความมีหน้ามีตา คนที่ตกอยู่ในภพอย่างนี้ จะเสีย เงินเสียทองเท่าไรไม่เสียดาย พร้อมเสมอ เพียงแต่ให้ได้รับเสียงสรรเสริญกลับมาเป็นอันพอ คนแบบนี้แม้จะแสดงให้สังคม ได้พบเห็นว่าเป็นคนเสียสละ แต่มีเงื่อนไขอยู่ที่ว่า สิ่งที่ทำไปนั้นต้องเป็นที่ถูกใจด้วย หากไม่ถูกใจก็ไม่เล่นด้วย ส่วนอรูปภพที่ ละเอียด เกิดจากการทำบุญ การได้ใช้ปัญญาขบคิดเรื่องราวต่างๆ หรือการเจริญภาวนาที่ได้รับความสงบตามลำดับตั้งแต่ ขั้นต้นสู่ขั้นลึกซึ้ง โดยไม่ต้องอาศัยสิ่งใดมาเป็นเครื่องกระตุ้นเหรือเร้าใจให้ตื่นเต้น แต่เป็นการจมอยู่กับความสงบได้นานๆ เช่น ผู้ใฝ่ธรรมหลายๆท่าน เมื่อว่างงานแทนที่จะดื่มกินเที่ยวเล่น ก็มุ่งหน้าไปหาวัดวาอารามหรือป่าเขาลำเนาไพร ที่สงบสงัดเพื่อ พักใจ และทำอยู่อย่างนั้นจนกลายเป็นความเคยชินไปในที่สุด

       เมื่อเข้าใจเรื่องลักษณะของภพอย่างกว้างๆอย่างนี้แล้ว หากมีเวลาก็เฝ้าสังเกดูใจตนเองว่าจะเอนไปทางไหนในสามทาง นี้ หากเอนเอียงไปครั้งหนึ่งก็เรียกว่า อยู่ในภพหนึ่ง เมื่อเหตุปัจจัยจากการกระทบครั้งหนึ่ง โน้มเอียงไปทางใด ก็เรียกว่าไป สู่ภพนั้น

       คำว่าไปสู่ที่ชอบๆนั้นจริงๆแล้วมิใช่คำแช่งชักหักกระดูกกันแต่อย่างใด แต่เป็นภาษาธรรมะว่าใจจะไหลไปสู่สิ่งที่เคยชิน จะไหลไปจมอยู่นานหรือเปลี่ยนเร็วก็ขึ้นอยู่กับความประทับใจในเรื่องนั้นๆ ดังที่คนสวดมนต์แปลเคยได้ยินกันบ่อยๆว่า ท่องเที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่นั้นแหละ

       ใจจมดิ่งกับสิ่งใดนานก็เรียกว่าภพใหญ่ สนใจเรื่องอะไรเล็กน้อยพอรู้ว่าอะไรเป็นอะไรแล้วผ่านไปไม่ถึงกับจมอยู่ ก็เรียกว่า เป็นภพเล็กๆ สังเกตดูเถอะ ไม่ว่าจะท่องเที่ยวไปในภพน้อยหรือภพใหญ่ล้วนแต่ทำให้ใจเหน็ดเหนื่อยได้ทั้งนั้น แล้วสังเกตดู ต่อไปว่า ขณะใดที่ใจสงบไม่เล่นไปเกาะติดสิ่งนั้นสิ่งนี้ กลับมาอยู่กับเนื้อกับตัว อยู่กับปัจจุบันขณะ จะไม่เหนื่อยใจ เพราะใจได้ พักไม่ได้แล่นท่องเที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่นั้นเอง